De geschiedenis van Zuid-Amerikaanse dansen in Nederland door Ziko, deel 2

Delen via Whatsapp Delen via Facebook Messenger Delen via Facebook

ma 6 februari 2017

Ziko is al meer dan 30 jaar actief als Latin danser en schreef voor het Latin-Magazine zijn ervaringen met het Latin dansen in Nederland. In deze februari editie het tweede deel van 3 delen. Hij vertelt o.a. over Salsa-on-2, Salsa-on-1 en de komst van Zouk.

Salsa on 2

Eind jaren ‘80 en begin jaren negentig kon ik zien dat er salsa on 2 gedanst werd in New York en dat stond toen dichtbij de Cubaanse en Porto Ricaanse dansstijl. Deze New York stijl was vermengd met elementen uit verschillende Amerikaanse dansen (o.a. West Coast Swing en Cha Cha Cha). De ‘left side step’ in de West coast swing is bijvoorbeeld een element die in de salsa werd gebruikt en daar ‘cross body lead’ heet. Dat kon ik allemaal zien in de optredens van Eddie Torres en zijn dansers op livemuziek van Tito Puente. Je maakt mij niet wijs dat Cubanen of Zuid-Amerikanen – die geen dansles hebben gehad – in New York op één lijn dansen (dat heb ik in ieder geval niet gezien). Ik vond de manier van dansen toen leuk, niet te hard en niet te veel styling. Als je draait, draai je op twee benen, links, rechts of andersom. Dat zorgt ervoor dat je in het ritme blijft en de harmonie en het gevoel van de dans hebt. De manier van kleden geeft je het echte salsa gevoel.

Eddie TorresEddie Torres kwam midden jaren ’90 naar Nederland en toen hoorde je in Nederland over salsa on 2. Met zijn uitleg van de timing van de muziek was ik het niet eens omdat die volgens mij niet klopt. Dat kon ik zien aan de video met salsa lesmateriaal die hij toen uitbracht. Dat heb ik ook in een interview met Oye Listen destijds gezegd. Het merendeel van de mensen (meer dan je denkt!) danst namelijk op de derde of zevende tel, terwijl ze zeggen op de tweede tel te dansen. Men legt de timing van salsa on 2 uit op de tweede tel, maar als de muziek aangaat danst men in feite op de derde tel (met links naar achter). Deze gebreken in de juiste uitleg van de muziek en de maat waarop men danst geeft aan dat deze scene in feite weinig professionele dansleraren kent. Hierdoor wordt er (te) veel gedachteloos gekopieerd en kunnen onjuiste dingen groeien. De laatste jaren werd salsa on 2 meer en meer geïnspireerd door de LA style, met name het vele spinnen en de nadruk op techniek.

Vanaf ongeveer 2006 was salsa on 2 in een keer gegroeid: er werden meer workshops gegeven op congressen door leraren uit New York en shows on 2 gegeven. Je hoorde destijds leraren zeggen dat salsa on 2 rustiger is. Dat vond ik vreselijk om te horen omdat het tempo van de muziek niet verandert, het is hetzelfde tempo als on 1. Daarnaast zit in veel salsanummers een mambo stukje, en dat is juist een snel stukje waarop je ziet dat dansers losgaan. Bovendien is mambomuziek niet per se langzamer dan salsamuziek (zie: ‘de timing van de salsamuziek). Ook herkenbaar aan die tijd, en nog steeds een beetje, is dat men op feesten voorafgaand als men iemand ten dans vraagt, vraagt of diegene on 1 of on 2 danst. Ik kan je vertellen dat mij dat als professionele leraar, die zijn leven heeft gegeven voor dansen, veel pijn deed (zie: ‘nieuwe dansconcepten’)

 

LA style: salsa on 1

Zeker in de jaren ’90 is salsa on 1 sterk gegroeid in Los Angeles, onder andere door leerlingen die les hadden genomen in New York en zelf begonnen met les geven. Salsa on 1 was geïnspireerd door salsa on 2.

De LA style is naast de originele salsa, geïnspireerd door andere soorten dansen. Dat was destijds goed terug te zien in shows – zoals het gebruik van acrobatische combinaties die vanuit andere soorten dansen kwamen – en de manier van kleden, vooral bij de dames. Herkenbaar aan de LA style was het spinnen en de fanatieke shows.

Naar mijn mening kwam er later te veel spinnen in de dans, zonder diepere gedachte (mensen deden andere mensen na). Ik begreep niet waarom er zo veel spinnen in de dans moest komen. Dansen moet volgens mij een kunst zijn en passen bij de harmonie van de muziek, geen kunnen. Bijvoorbeeld als je kijkt naar de shows van Introdans zie je dat het spinnen wordt gebruikt om de dans compleet te maken en niet om het spinnen zelf. Dat is mijn manier van denken over dansen.

 

Lady styling en voetenwerk

In het begin van de jaren ‘90 danste men qua styling zoals in Cuba en Zuid-Amerika. Bij lady-styling ging het daar om de sierlijkheid van de vrouw en het machogedrag van de man. Vrouwen wapperen met hun rokje, terwijl mannen combinaties doen om macho over te komen (armspieren laten zien). De Zuid-Amerikaanse dansen waren een onderdeel van die cultuur en het ging dan ook niet alleen om dansen en stappen leren maar vooral om de uitstraling en het spel tussen man en vrouw. In deze tijd waren dames bij mijn gevorderde groepen en showgroepen verplicht om een rokje of jurk te dragen. Dit paste geheel bij mijn locatie die in Zuid Amerikaanse sfeer is ingericht. In die tijd kwamen ook de armbewegingen en sierlijke hand bij de dans, geïnspireerd door onder andere stijldansen.

Bij de LA style kwam er meer structuur in de lady-styling en werden er losse elementen bij elkaar gecombineerd en daar werd vervolgens les in gegeven. Er kwamen ook Dvd’s met speciale lady-styling lessen. Sommige stukjes zijn een verrijking van de dans; andere stukjes zijn te hard (vooral bepaalde stukjes voetenwerk). Ik ben altijd al een voorstander geweest van sierlijkheid. Ik denk dat veel vrouwen LA style meer aantrekkelijk vinden door de lady-styling. Er werden ook veel workshops gegeven voor voetenwerk bij salsa en ook daar kwamen Dvd’s van.

 

De timing van de salsa- en bachatamuziek

Salsa- en bachatamuziek is geschreven in een vier-kwarts maat (1-2-3-4; 1-2-3-4). In de jaren ’90 (voor zover ik weet) dansten de salsaleraren op verschillende maten, maar wel op het tempo van de muziek. Ze startten dus niet op een vaste tel met links naar voren. Tijdens een interview met Oye Listen heb ik gezegd dat de leraren niet op een vaste maat dansten en dat de manier waarop de telling van de muziek werd uitgelegd tijdens de lessen ook niet klopte, behalve bij Amanné. Als je namelijk 1-2-3-4-5-6 telt, stap je de volgende basis naar voren op de zevende tel. Als je stapt op 1-2-3-4-5-6-7-8 heb je hetzelfde probleem behalve als je tipt op 4 en 8 (zoals bij bijvoorbeeld bachata), of 2 en 6. De andere optie is dat één van de tellen per vierkwartsmaat een rust wordt. Dan klopt de salsabasis op de muziek (bijvoorbeeld: 1,2,3 rust - 5,6,7 rust). Toen ik dit had gezegd in het interview kreeg ik veel boze leraren over me heen. Ik vond het destijds jammer dat men in plaats van mij gelijk te geven en met mij mee te denken, men mij juist tegenwerkte. Maar goed, rond dezelfde tijd danste ik naast Celia Cruz in Amsterdam en was mijn dansschool zeven dagen per week open.

Eind jaren ’90 probeerden sommige leraren de timing van de salsa uit te leggen op een vast maat 1,2,3 – 5,6,7 (dus rust op 4 en 8). Deze telling kwam uit de jazzmuziek. Dit heeft in het algemeen gewerkt, zodat mensen snapten waar de eerste en vijfde tel zitten en dergelijke. Het nadeel van deze telling is dat er ervaring vereist is om op dezelfde maat te blijven. Als er namelijk bijvoorbeeld een accent is in de muziek op 5 in plaats van 1, zie je veel mensen uit de maat dansen en wordt 1 verwisseld met 5. Daarnaast, als er een break is in de muziek van 4 in plaats van 8 tellen wordt de maat verwisseld. En als de muzikanten gaan improviseren en spelen zie je ook dat de mensen uit de maat dansen. De zanger kan bijvoorbeeld ook op de vijfde tel beginnen, dansers denken dan gauw dat het om de eerste tel gaat. De muzikanten letten namelijk vooral op de vierkwartsmaat. Deze telling van de muziek werkt in de meeste gevallen goed, alleen in bovenstaande gevallen kan het verwarrend zijn. Het is dus belangrijk om dat ook aan leerlingen uit te leggen. De leerlingen moeten leren met gevoel naar de muziek te blijven luisteren. In de beginperiode zouden leraren duidelijke salsanummers moeten gebruiken waarin de maat niet verandert.

Wat goed is kost tijd dus een advies: leraren neem muziekles en cursisten neem de tijd om de muziek goed te leren begrijpen.

Zouk in Nederland

Door de verandering van de oude salsa stijl naar de LA style is zouk in Nederland gegroeid vanaf ongeveer 2004.

Zouk is begonnen in Brazilië als een soort lambada dans. Dat is terug te zien op oude beelden van bijv. de dansschool van Jaime Aroxa. Cursisten van hem zijn o.a. Adilio en Claudia. Aan bijvoorbeeld de lateraal en het om elkaar heen dansen in de lambada en zouk kun je zien dat er in deze dansen invloeden zijn van Cubaanse salsa. De timing van de muziek komt uit de samba (sjiek-sjiek-toem).

Eigenlijk bestaat Zouk in Nederland al vanaf begin jaren ‘90, maar toen werd het Braziliaanse salsa genoemd. Zoals ik al aangaf, had ik er moeite mee dat dit salsa werd genoemd. Na 2002 werd het duidelijk dat dit inderdaad niet klopte omdat deze dans toen werd geïntroduceerd als zouk.

Claudia BrasaZouk

In Nederland is zouk een stap verder gekomen toen Claudia (Brasazouk) en Claudio (Zouklovers) samen lessen hebben genomen in Brazilië. Zij zijn aansluitend zouklessen gaan geven in Nederland. Zelf ben ik in 2003 naar Brazilië gegaan om me te verdiepen in de geschiedenis van de dans, dus niet alleen om stappen te leren. Ik ben één maand gegaan, maar na een week wist ik eigenlijk al genoeg. Er waren namelijk heel veel dingen die ik al van andere stijlen kende en ik dacht: als ik in Nederland terug ben ga ik er wat moois van maken! In ieder geval wist ik waarover ik praatte. Teruggekomen in Nederland, heb ik mijn eigen programma gemaakt waarbij de basis en de achterliggende gedachte van de dans een grote rol speelden. In die tijd werd gesproken over de Zouk driehoek van Nederland (Brasazouk, Zouklovers en Ziko). Maar er was geen sprake van samenwerking. Met de tijd werden Zouk congressen georganiseerd; eerst door Brasazouk, waar het accent lag op LambaZouk. En met trots kan ik zeggen dat wij de eerste school in Nederland zijn die een Salsa & Zouk congres (combinatie) heeft georganiseerd.

Zouk begon echt te groeien toen er nieuwe zouk Cd’s werden gemaakt en er liveoptredens kwamen van bekende artiesten zoals Nelson Freitas en Suzanna Lubrano. Met die laatste hebben wij in de Rijnhal in Arnhem opgetreden en voor haar hebben we ook een fotoshoot gedaan. Een aantal jaren later gingen in één keer meer leraren beginnen met het geven van zouklessen. Ondanks dat er veel leraren waren, was de manier van dansen bijna hetzelfde en dat had veel voordelen.

Door onder andere door programma’s als ‘So you think you can dance’ zijn er echter veranderingen in de dans gekomen. Er werden elementen bijgevoegd van contemporary and modern dance zoals ‘contact improvisation’. Ik denk dat we als Braziliaanse en Zuid-Amerikaanse dansleraren bij het gebruik van deze technieken ­– niet eigen aan onze Braziliaanse dans – meteen achterlopen omdat het niet onze specialiteit is. Ook de soort muziek die bij deze nieuwe technieken wordt gebruikt past niet bij de opbouw van onze beginnerslessen waarin we de maat, de muziek en de basis van zouk uitleggen. Ik denk dat de elementen uit moderne dans zeker een voordeel zouden kunnen zijn voor de zoukdans, zolang de essentie van zouk niet verandert. Nu is het zo dat die elementen de zouk soms overheersen en het een soort moderne dans met zouk elementen is geworden. Bovendien kunnen deze elementen mooi zijn, maar het werft geen nieuwe mensen die op zoek zijn naar een Braziliaanse dans.

Daarnaast worden er steeds nieuwe zouk-stijlen benoemd, waarin zouk met andere dansen wordt gecombineerd. Bij deze vermengingen verrijk je de dans misschien met combinaties, je wijkt echter af van de harmonie en de essentie van de dans. Bij het gebruik van zouk in West coast swing past echter het laten inspireren door die dans wel omdat je in die laatste dans op verschillende tellen, verschillende muziek en op verschillende manieren kan dansen. West coast swing is dan ook een vrije dans: je kan veel dingen erin vermengen zonder het karakter van de dans te verliezen. Bij zouk is dat mijns inziens niet het geval. Door het gebruiken van niet-zouk muziek en niet-zouk elementen verliest de dans een deel van haar karakter (zie: ‘de nieuwe dansen van de laatste jaren’).

Doordat er in Nederland weinig professionele zoukleraren zijn en er binnen de zoukscene weinig wordt samengewerkt, wordt zouk steeds minder populair. Op grote feesten werd vroeger vaak zouk gecombineerd met salsa. Daar zie je nu de zouk steeds meer wegvallen en plaatsmaken voor bachata en kizomba. Een paar jaar geleden zou niemand dat hebben gedacht (zie: ‘grote feesten, festivals en congressen’). Ik kan zeggen dat wij op dit gebied momenteel de enige dansschool zijn die veel nieuwe beginners trekt voor zouk. Voor zouk zou het goed zijn als professionele scholen gaan samenwerken en bedenken wat mensen nodig hebben om zouk weer omhoog te trekken.

De zoukscene zelf is zoals gezegd kleiner geworden: er zijn minder zouklessen en minder zoukfeesten. Ikzelf heb er geen last van want iedere dag nog geef ik Zouklessen aan volle groepen. Maar als professionele leraar kan ik wel zien dat de invloed van Zouk eigenlijk groter is dan ooit. Dat kun je bijvoorbeeld zien aan de zouk-elementen die worden gebruikt in West Coast Swing, Bachata Sensual, Kizomba en Tango. Veel leraren die hier les in geven, komen dan ook bij ons om privéles te nemen om zouk-elementen te gebruiken in andere dansen. Dit kun je zien op youtube, films, facebook en shows. Ik wil hiermee aangeven dat de populariteit van zouk zeker nog terug kan komen.

Bachata & merengue

In de jaren ’80 werd er voornamelijk bachata gedanst in clubs waar mensen uit de Dominicaanse republiek kwamen. In dansscholen werd er in de jaren ‘80 en ‘90 echter haast geen aandacht besteed aan bachata en merengue in de danslessen. Dat vond ik destijds jammer omdat bij deze twee dansen, naast salsa, de Zuid-Amerikaanse cultuur goed naar boven komt. Daarnaast maakt iedere dans de andere sterker. Door bijvoorbeeld het buigen en strekken van de knie met merengue dans je mooier salsa. Dit zit dan ook altijd al in ons lesprogramma.

De laatste paar jaren is bachata echter populair geworden in dansscholen: er wordt veel bachata gedanst, veel bachatafeesten georganiseerd en bij grote feesten is er een speciale bachatazaal. Sommige dansscholen zijn ook gegroeid door veel bachatalessen aan te bieden. Bachata is onder andere gegroeid door een YouTube film van Ataca en La Alemana uit 2010 die veel werd gedeeld op facebook. Het was voor mij duidelijk dat er veel salsa elementen zoals voetenwerk in die show werden gebruikt. Voor mij was het een soort salsa-show met bachata-basis. Toch waren er veel mensen van onder de indruk, en zelfs het nummer waar ze op dansten werd in een keer heel populair.  Sindsdien zit er veel voetenwerk in bachata. In een discussie zei ik toen dat in vergelijking met hoe er in de video bachata wordt gedanst er in de Dominicaanse manier van bachata dansen meer spontane bewegingen zitten die passen bij de bachatamuziek. Daar zijn het meer spontane voetbewegingen in plaats van aangeleerd voetenwerk. Tegenwoordig is bachata sensual in opmars. Deze dans is gecombineerd met zoukbewegingen: body-rolls, nek-bewegingen en cambré’s. Het is allemaal mooi om te zien, maar ik zie dit af en toe als een soort zouk-dans met bachata-basis. Met het gebruiken van zouk-combinaties verlies je het karakter van de bachata dans, dat besloten ligt in de harmonie van de muziek (zie meer onder: ‘de nieuwe dansen van de laatste jaren’). Tegenwoordig merk je dat de populariteit van bachata afzwakt, zeker op grote feesten. Merengue wordt vaak totaal vergeten, alleen af en toe op sommige feesten wordt het gedraaid. Dat is toch jammer!?


 Meer Latin nieuws

To Her Steps: Red de met uitsterven bedreigde Cubaanse salsa scène

Het is mijn persoonlijke missie om de wereld te laten weten hoe leuk (Cubaanse) salsa is. Daar heb ik blijkbaar jouw hulp nog harder nodig dan ik dacht!

Dansfeestjes in de Dominicaanse Republiek

Voor ons als dansliefhebbers is het dansen in de Dominicaanse Republiek natuurlijk het..

Advertorial

Proefles Latin-Jazz mid/gev 07-09-2017

COLOMBIA CULTURAL - Dia de la Independencia

Op zaterdag 15 juli 2017 waren we weer te gast op deze culturele dag van de Colombi..

Marco Toro y Su Ensamble - 12 + 1 Anniversary

Wanneer je naar de nummers luistert is het bijna niet voor te stellen dat veel op Nederlandse bodem zijn geproduceerd.

Marinah - Afrolailo

Rumba, son cubano, reggae en flamenco vormen de basis van het nieuwste album Afroleilo

Advertorial

Like us on Facebook

We are proud to present:

We vertellen jullie al enige tijd dat we hard bezig zijn om Latinnet over te zetten naar Latinworld en dat wij met het ontwerp van..

Lees de augustus 2017 editie van het Latin-Magazine

We zijn altijd zeer blij met alle bijdragen die wij iedere maand weer ontvangen en met de mensen die zich inzetten om ons magazine weer te vullen met een diversiteit aan verhalen, muziek en artiesten. We zouden niet weten wat wij zonder deze toppers zo

One love voor jongeren op Curaçao door Junior Tecla

Philip ‘Junior’ Tecla is in 1968 België geboren en vertrok als kind met zijn ouders naar Curaçao. Zijn puberteit bracht hij in Nederland door en ook heeft hij - na de scheiding van zijn ouders-  een periode door

Advertorial

Proefles Salsa 04-09-2017 Juan Carlos

15-jarig jubileum Salsa es la Vida

Wat in 2002 begon met een Latin feestje in Restaurant De Graaf van Gelre in Harderwijk..

Piña Colada

Jezelf en je vrienden trakteren op een tropische verrassing? Dan is hier het recept van de klassieke Piña Colada. Geserveerd met een ..