De geschiedenis van Zuid-Amerikaanse dansen in Nederland door Ziko, deel 1

Delen via Whatsapp Delen via Facebook Messenger Delen via Facebook

vr 6 januari 2017

Ziko is al meer dan 30 jaar actief als Latin danser en schreef voor het Latin-Magazine zijn ervaringen met het Latin dansen in Nederland. In deze januari editie het eerste deel van 3 delen. Hij neemt ons mee naar de jaren 70. Schrijft hoe Salsa in Nederland groot is geworden en verteld over de verschillende salsa stijlen.

Inleiding

Van begin jaren ’90 tot 2012 groeiden de Zuid-Amerikaanse dansen (salsa, merengue en montuno) in Nederland. Zouk groeide vanaf 2004 tot 2012. Deze dansen gingen in die periode een belangrijk onderdeel uitmaken van de cultuur in Europa, en zeker in Nederland. Dat wil zeggen dat deze dansen op veel bruiloften, vrijgezellenfeesten, bedrijfsfeesten en openluchtfeesten werden gedanst.

In dit stuk wil ik de geschiedenis van Zuid-Amerikaanse dansen in Nederland vanaf 1970 tot heden weergeven, mijn rol daarin en visie daarop. Natuurlijk wil ik hier niet alleen over mijn bijdrage schrijven, maar ook over alle mensen die hun best hebben gedaan om salsa in Nederland waar te maken. Ik schrijf dit stuk vanuit mijn visie en herinnering, en natuurlijk sta ik open voor professionele aanvullingen.

Mijn dansschool loopt al 25 jaar en zeven dagen per week, over succes hoef ik niet te klagen. Toch zou ik in dit stuk ook graag wat suggesties willen doen voor verbeteringen binnen de dansscene zodat we samen een stap verder kunnen komen. Een belangrijke verbetering zou bijvoorbeeld kunnen zijn dat dansen meer zou kunnen betekenen voor de maatschappij. Hier ben ik ook veel mee bezig geweest tijdens mijn carrière. Ik dacht hierbij aan thema’s als de integratie tussen verschillende lagen van de bevolking, verschillende nationaliteiten en mensen met en zonder een beperking. Maar ik wilde ook kinderen op laten groeien met beweging, ouderen laten bewegen en plezier laten maken, ook met jonge mensen. Als professionele dansleraar wilde ik meer betekenen dan de mensen stapjes leren.

Ik zal in dit stuk de beginjaren van de salsa in Nederland behandelen, hoe het populair is geworden, de komst van de LA style naar Nederland. Ook zal ik ingaan op verschillende dansstijlen, de timing van de muziek en meer. Ik zal eindigen met een voorstel voor nieuwe dansconcepten.

 

Het begin, de jaren 70 en ’80: Antilliaanse invloeden en films

Salsa, merengue, bolero en montuno zijn in Nederland gekomen door de Antilianen. Begin jaren ‘70 kwamen Antilliaanse en Surinaamse studenten naar Nederland. Zij kregen van de overheid studentenverenigingen en locaties die in die tijd bekend stonden als internationale clubs. Zeker in Nijmegen en Wageningen was dat het geval. De locatie in Wageningen bestaat nog steeds onder dezelfde naam (The International Club Association). In Nijmegen besloot de gemeente dat de club ook voor andere culturen toegankelijk moest worden gemaakt, niet alleen voor Surinamers en Antillianen. Daarom gingen de Antilliaanse studenten op zoek naar een eigen locatie. In 1983 startten ze het eerste Salsa café in Nijmegen (Amanné). In 1985 begonnen ze ook dansles te geven aan een groep die op zoek was naar alles wat niet Nederlands was. Veel “geitenwollen sokken” types en mannen met baarden. Beetje bij beetje kwamen er daarna ook studenten bij. Ongeveer tegelijkertijd begonnen Ewald Chocolaad in Groningen en Nelson Debret in Amsterdam ook salsa en merengue lessen te geven. Daarnaast leerden veel Nederlandse vrouwen dansen van hun Antilliaanse vriend, maar dat was meer dansen zoals je in de woonkamer doet: kleine stapjes, close dansen en weinig combinaties.

Salsa groeide in de jaren ’80 doordat het op veel gelegenheden werd gepromoot. Zo werd er salsa gedanst op de Uitmarkt in Amsterdam en in de openlucht op verschillende plaatsen in Nederland. Niet alleen Salsa, maar ook Antilliaanse folklore dansen werden op zulke gelegenheden gedanst en gepromoot.

Deze dansen werden pas echt populair toen in 1987 de film ‘Dirty Dancing’ uitkwam, in 1988 de film ‘Salsa’ en in 1990 de film ‘Lambada’. Deze films bereikten namelijk veel mensen, ook internationaal. In de film ‘Salsa’ dansen verschillende liefhebbers, onder andere Albert Torres, die tegenwoordig de organisator is van danscongressen in Amerika en andere landen. Ook belangrijk voor de groei van salsa in Nederland waren de beelden van destijds prins Willem-Alexander die op Curaçao merengue danst. Door deze groei kwamen er in de jaren ‘80 steeds meer Zuid-Amerikaanse clubs in bijvoorbeeld Den Haag en Arnhem waar salsa, merengue en bachata muziek werd gedraaid. Deze clubs kregen veel bezoekers, waaronder prostituees en hun mannen, maar ook ‘gangbaar’ publiek en studenten. Er werd in die clubs zeer veel gedronken en drugs gebruikt. Daardoor hebben deze clubs niet lang bestaan.

Ewald Chocolaat 

De jaren ’90

In de jaren ’90 kwamen er meer salsa dansscholen naast de al bestaande Antilliaanse scholen. Het accent lag destijds meer op salsa. Merengue, bachata en montuno kregen minder aandacht. Zeker in de randstad, maar ook in Eindhoven, Utrecht, Den Bosch, Arnhem en Wageningen kwamen er dansscholen. Het was opvallend dat er in die tijd weinig blanke dansleraren waren. Wat ik me kan herinneren alleen Peter en Petra in Den Bosch en Raoul in Amsterdam. De meeste dansscholen werden gerund door één dansleraar, maar bij sommigen, zoals bij Salseros (Den Haag) en Union (Utrecht), verzorgden verschillende leraren de lessen. Salseros was ook een van de weinige scholen die een eigen locatie had en die nu ook nog bestaat.

Mijn eerste lessen gaf ik in de jaren ’90. Ik ging toen regelmatig naar een dansclub in Amsterdam. Daar hebben groepjes bezoekers mij gevraagd om danslessen aan ze te geven op een locatie die zijn hadden geregeld. Dit heb ik een paar keer geweigerd omdat mijn interesses destijds meer bij voetbal lagen dan bij het dansen. Bovendien sprak ik nog geen goed Nederlands. Ook was ik nog niet zeker of ik wel in Nederland wilde blijven. Na aandringen ben ik uiteindelijk wel lessen gaan geven aan een vriendengroepje. In die tijd danste ik ook onder meer Antilliaanse dansen bij Amanné in Nijmegen. Naast de kennis die ik al had van Braziliaanse dansen, Afrikaanse dansen en tango hebben de Antilliaanse dansen mijn kennis over dansen breder gemaakt. Ik denk dat ik dankzij die brede kennis ben gekomen waar ik nu sta.

Na Amsterdam ben ik in Arnhem begonnen met lessen geven voor een besloten groep aan de Rosendaalsestraat. Toen had ik de smaak te pakken, ging mijn voetbalcarrière minder en begon ik mijn eigen danslessen te geven in Arnhem en Nijmegen onder de naam Ziko Centro de Dança. In Arnhem had ik het geluk dat ik een vaste locatie had, boven de Korenbar. Dankzij de goede samenwerking met de eigenaar van het pand groeiden het aantal lessen tot zeven dagen in de week, en die hoeveelheid is gebleven tot nu toe.

Union Salsa Utrecht

Salsa stijlen

De salsa dans begon te veranderen in de jaren ’90. Er werden steeds meer combinaties gedanst en er ontstonden verschillende stijlen – zoals Cubaans, Antilliaans of Braziliaans – maar wat mij betreft viel alles onder de geïmproviseerde stijl. In die tijd was er ook veel discussie over wat ‘de echte’ salsa was. Salsa werd gedanst met de rechtervoet naar voren. Daarvan werd gezegd dat dat uit de Antillen of Cuba kwam. Dit klopt niet want rechtsvoor is geen Antilliaanse stijl en hoeft ook niet per se Cubaans te zijn (zie ‘Antilliaanse stijl’). Ik danste toen al met linksvoor – wat nu ‘salsa on 2’ wordt genoemd – ik heb nooit met rechtsvoor gedanst. Eerlijk gezegd wilde ik toen al niet snappen waarom het verschil zo groot was, want tijdens de dans kan je makkelijk wisselen tussen links- of rechtsvoor.

Destijds was ik al tegen het veranderen van het karakter van de dans en het ontstaan van veel verschillende stijlen. Toen zouk later in opmars kwam werd het duidelijk dat ik gelijk had omdat zouk precies dezelfde combinaties gebruikte als de Braziliaanse salsa stijl (hair-movement, cambré’s en dezelfde manier van dansen). Het bleek dus dat deze Braziliaanse stijl weinig met salsa van doen had. Ik had destijds ook veel moeite met ‘salsa-tango’ omdat dat in strijd was met de essentie en de harmonie van de salsamuziek. Ik was en ben nog steeds voorstander van het gebruiken van elementen uit andere dansen zolang die inspiratie niet ten koste gaat van het karakter van de dans zelf.

Mensen hadden toen al (en nog steeds) de behoefte om alles in stijlen te benoemen en daar heb ik moeite mee – zelfs als het ‘Ziko’s stijl’ werd genoemd. Ik wilde geen eigen stijl, maar juist dat mensen die van mij les kregen, met iedereen konden dansen op de essentie en het gevoel van de muziek (zie: de nieuwe dansen van de laatste jaren’)

 

LA Style naar Nederland

Tot ongeveer 1997 was Nederland het grootste dansland in Europa, misschien wel in de hele wereld, op New York en Zuid-Amerika na. Mensen uit Europa die wilden leren dansen, gingen daarvoor naar Nederland.

Je hoorde destijds over de LA style doordat een groep o.l.v. Edy de Salsafreak Europa bezocht, en ook Arnhem. Tegen hem heb ik in een interview gezegd dat ik de L.A.-stijl te hard vond. Zij waren op hun beurt onder de indruk van hoe wij in Arnhem dansten.

In de jaren ‘96/’97 werden danscongressen in Porto Rico georganiseerd waar de LA style sterk aanwezig was. Ik werd uitgenodigd om naar Porto Rico te komen om daar een show te geven, maar ik kon niet vanwege problemen met mijn verblijfsvergunning. Leo en Monique van Dos Bailadores, één van de weinige dansscholen uit die tijd die nog bestaat, hebben daar een show gegeven. Helaas heeft zij in mei 2015 Leo Martina verloren.

In 1998 gingen veel dansscholen naar de congressen in Porto Rico om workshops te volgen (o.a. Union Salsa, Salsipuedes, Salsaventura – waarvan de naam afstamt uit een groep uit Venezuela). Daarna hoorde je steeds meer over de LA style. Zeker door de verhuizing van Annetje en Marlon van Amerika naar Nederland werd de LA style bekend. Maar de echte knaller was in 1999 toen het eerste salsadanscongres in Europa in Haarlem werd georganiseerd. Hier kwamen heel veel leraren uit Los Angeles naartoe en hier werd de LA style en het dansen op de eerste tel echt geïntroduceerd.

Vanaf 2002 werd de LA style populair in Nederland en ineens kwamen er veel dansscholen. Veel van die scholen begonnen met lesgeven in de LA style nadat ze workshops op congressen hadden gevolgd. Iedereen nam zijn camera mee naar de congressen. Naast je dansschoenen werd de camera één van de belangrijkste dingen van je dansoutfit! De programma’s op congressen waren veelal hetzelfde en je kon alles terugkijken en nadoen. Veel oude dansscholen stopten er toen mee, omdat ze niet mee konden komen of omdat ze de niet in de nieuwe stijl wilden dansen. Het bewijs dat Salsa zo populair was in Nederland, bleek op het danscongres in Hamburg in 2002. Meer dan de helft van de bezoekers kwam uit Nederland. Het gevolg was dat er steeds meer danswedstrijden werden georganiseerd en er nieuwe Cd’s en Dvd’s werden gemaakt.

Annetje Riel 

Toppunt bereikt

Tussen 2007 en 2012 was het niveau van salsa hoger dan nu omdat er toen meer mensen salsa dansten. Het was ook opmerkelijk dat door de grote populariteit van salsa, er weinig ruimte was voor andere dansen zoals bachata en merengue; kizomba en west coast swing konden er niet eens doorheen komen.

Vanaf 2012 zakte echter de populariteit van salsa. Natuurlijk komt dat doordat in het begin alles nieuw was. Mensen waren nieuwsgierig en in voor wat nieuws. Later ging de kick ervan af. Mijn verklaring daarvoor is dat er de laatste jaren te veel nadruk is komen te liggen op de techniek wat ten koste ging van de sfeer en de essentie van het salsa dansen. Ik wilde juist een combinatie van de benodigde techniek en de vrolijkheid van salsa en het spel tussen man en vrouw. Dat is namelijk ook wat mensen in eerste instantie van salsa verwachten. Een van de redenen dat mensen stopten met dansen was te veel onnodige techniek, zoals te veel spinnen. Begrijp me niet verkeerd, het aanleren van de juiste spintechniek is belangrijk, maar salsa is veel meer dan alleen deze technieken.

Hierbij denk ik terug aan wat ik in 1999 heb gezegd: dat wij – de dansscene – beter kunnen nadenken over inspiratie, samenwerken, samen praten en samen denken over een mooi concept voor salsa, zodat mensen in het algemeen het leuk vinden en het ook leuk blíjven vinden. Want mensen kunnen wel de danspasjes en de techniek missen, maar níet het plezier. Mensen van alle leeftijden moeten salsa kunnen dansen. Vergeet niet dat salsa een straat- en familiedans is. Zowel voor kinderen, ouders als grootouders. Dus denk je aan goed leren dansen, dan doe je dat met plezier! Op deze gedachtes kreeg ik echter veel commentaar omdat de invloeden uit Amerika te sterk waren en mensen die invloed bleven volgen.

Dit begrijp ik ook omdat iedereen met de nieuwe LA style makkelijk dansleraar kon worden, ook zonder de ervaring en het gevoel voor de dans. Dit kwam omdat binnen de LA style combinaties makkelijk geleerd konden worden op workshops, aan de hand van Dvd’s en met kant-en-klare Cd’s waarop de timing van de muziek stond. Bij de andere stijlen had je jarenlange ervaring nodig en moest je zelf creatief zijn en harder werken om leraar te kunnen zijn. Dat veel mensen in een keer leraar konden worden heb ik altijd jammer gevonden omdat je het in de lessen merkte aan de manier van communiceren en er weinig of geen ervaring en geen diepere gedachtes achter de lesstof zaten. Als voorbeeld wil ik noemen dat de heupbeweging en cambré’s werden gecorrigeerd, want dat viel onder de oude stijl. Toch werd dan een paar maanden later een leraar ingehuurd die een workshop heuptechniek of acrobatiek gaf. Er kwamen danscongressen en bootcamps, er werden feesten georganiseerd door evenementenbureaus, men bood “leren dansen in 1 dag” aan en leraren gaven diploma’s aan anderen om dansleraar te worden, terwijl ze zelf niet eens gediplomeerd waren. Er werd tevergeefs een poging gedaan om een salsadansbond in Nederland op te richten, maar helaas blijft samenwerken in deze scene altijd een zwak punt. Op dit moment denk ik dat gezien de geschiedenis het aantal dansscholen wel minder wordt, maar ik hoop dat de kwaliteit hoger gaat worden. Voor mij is zeker dat je zonder samenwerking op een gezonde en professionele manier, niet verder komt (zie: samenwerking).

Antilliaanse stijl

Over de Antilliaanse salsa-stijl wordt vaak gezegd dat het wordt gedanst met het rechterbeen naar voren. Naar mijn mening is dat niet waar. Het is een stijl die wordt gedanst bij dansscholen geïnspireerd door de zijbasis (de stijl die vanzelf wordt gedanst door mensen die salsa niet in lessen hebben geleerd). Ook in de Cubaanse stijl wordt er met rechtsvoor gedanst, terwijl er ook veel mensen met linksvoor dansen. Bij allebei de stijlen is de zijbasis het belangrijkste, zeker als je start met combinaties.


In de februari editie van het Latin-Magazine verteld Ziko verder over de ontwikkeling van de Latin dans in Nederland. Daarin aandacht voor de ontwikkelingen binnen Salsa. Aandacht voor Bachata en Zouk.

 Meer Latin nieuws

VARIOUS ARTISTS ● TWO BEATS ONE SOUL

Allow us to introduce you to TWO BEATS ONE SOUL (#TwoBeatsOneSoul) ... a 13-track..

Nieuwe muziek van The Mujer Sonora

Op 3 november kwam de nieuwste single, Casi Muero, uit van Maite Hontelé samen met het Orquesta Aragón en daarbij hoort natuurlijk..

Advertorial

Volg ons op Twitter: latinworldnl

Zwoele ritmes

Tara gaat gebukt onder haar duffe kantoorbaan in hartje Brussel en balanceert op de rand van een burn-out. Dat ze op het..

Kevin Johansen + The Nada

Op 25 november komt Kevin Johansen met zijn band The Nada naar de Melkweg in Amsterdam. Deze Amerikaans-Argentijnse..

Amsterdams Andalusisch Orkest opent Turning East Festival in het Concertgebouw en lanceert hun debuutalbum.

 

Advertorial

Like us on Facebook

LAS HIJAS DE ABRIL, een film van Michel Franco

Op 18 januari 2018 is de premiere van de film Las Hijas de Abril; een bijzondere Spaansta..

Première El Dorado World Tour van Shakira uitgesteld

De première van de El Dorado World Tour van Shakira in Keulen is een aantal dagen..

Lula All Stars - Salsa de la Buena

De sound van de Lula All Stars is sterk beïnvloed door de Cubanen, maar om het Cubaans te noemen….

Advertorial

Follow us on Instagram: https://www.instagram.com/latinworld.nl/

Interview Evelyn Dupuy Ferrer

Ik ken Evelyn alweer enige tijd. Ik heb haar ooit ontmoet in Casa de la Trova, Santiago de Cuba en in Nederland van haar samenwerk...

Churros

De meeste mensen zijn wel bekend met Churros, de Spaanse donut. Deze snack is niet alleen populair in Spanje. Ook in de...